Opublikowano: 16 czerwiec 2016, 12:44

ABC nauczyciela języka mniejszości

Podstawa programowa języka mniejszości

Realizacja podstawy programowej jest jednym z obowiązków nauczyciela prowadzącego obowiązkowe zajęcia edukacyjne. A ponieważ język mniejszości narodowej staje się dla ucznia przedmiotem obowiązkowym w momencie złożenia wniosku o jego nauczanie, to nauczyciel prowadzący takie zajęcia zobowiązany jest do nauczania tego przedmiotu zgodnie z wytycznymi Ministerstwa Edukacji Narodowej określonymi m.in. w podstawie programowej.

W przypadku języka niemieckiego, w polskim systemie oświaty należy rozróżniać pomiędzy nauczaniem języka obcego, a nauczaniem języka mniejszości narodowej. Dla obu tych przedmiotów MEN określiło odrębną podstawę programową i odrębne wymagania dla każdego etapu edukacyjnego. Szczegółowe wymagania dla przedszkoli, szkół podstawowych, gimnazjów i różnych typów szkół ponadgimnazjalnych zawarte są w rozporządzeniu MEN w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół.

Dla zobrazowania różnic w wymaganiach stawianych uczniom uczącym się języka niemieckiego jako języka mniejszości lub jako języka obcego, warto zestawić ze sobą obie podstawy programowe dla pierwszego etapu edukacyjnego (klasy I-III):

Kliknij, aby powiększyć.

Jak się można domyśleć, wymagania na wyższych etapach edukacyjnych są jeszcze bardziej zróżnicowane, a język mniejszości narodowej wymaga od ucznia i nauczyciela opanowania nieco innych umiejętności niż język obcy. Dlatego ważne jest, aby nauczyciel zapoznał się z daną podstawą programową przed przedłożeniem programu nauczania swojemu dyrektorowi.

Program nauczania języka mniejszości

Zgodnie z § 9.8 rozporządzenia regulującego organizację języka mniejszości nauczanie języka mniejszości w szkole lub przedszkolu odbywa się na podstawie programu nauczania  zatwierdzonego przez dyrektora placówki. Program nauczania przedkłada dyrektorowi nauczyciel prowadzący zajęcia języka mniejszości lub własnej historii i kultury. Każdy nauczyciel musi oczywiście zadać sobie pytanie: Skąd wezmę program nauczania, który mam przedłożyć dyrektorowi szkoły? Możliwości są trzy: napisać własny program nauczania, przedłożyć gotowy program innego autora, zmodyfikować program innego autora. Którykolwiek ze sposobów nauczyciel by nie wybrał, cel pozostaje ten sam: Zrealizować podstawę programową, ale uwzględnić przy tym specyfikę grupy, tj. dostosować program do umiejętności językowych uczniów, warunków, w jakich przyjdzie go realizować, metod nauczania, dostępnych materiałów dydaktycznych i pomysłu nauczyciela (!) na naukę języka mniejszości w środowisku mniejszości.

Podręcznik do języka mniejszości

Zgodnie z art. 22aa ustawy o systemie oświaty nauczyciel prowadzący zajęcia języka mniejszości może zdecydować, czy na swoich zajęciach skorzysta z podręcznika do języka niemieckiego, czy poprowadzi zajęcia bez podręcznika. Trzeba przy tym zaznaczyć, że tylko niektóre książki do języka niemieckiego mają status "podręcznika". Zgodnie z art. 3 pkt 23) ustawy podręcznikiem jest bowiem "podręcznik dopuszczony do użytku szkolnego" dla danego typu zajęć.  Jeśli dana książka do niemieckiego ma mieć status "podręcznika", to powinna posiadać dopuszczenie MEN do przedmiotu język mniejszości narodowej niemieckiej i powinna znajdować się w wykazie podręczników do nauki języka mniejszości. Listę podręczników publikuje MEN

Update z 04.07.2016: Od lipca 2016 roku jedynym podręcznikiem do języka mniejszości narodowej niemieckiej z dopuszczeniem MEN do użytku w szkole jest podręcznik "Niko 1" wydawnictwa LektorKlett. Zobacz więcej

Jeśli książka nie ma dopuszczenia MEN, staje się automatycznie materiałem edukacyjnym lub ćwiczeniowym, który również może być wykorzystany przez nauczyciela  na zajęciach języka mniejszości. Artykuł 22aa ustawy o systemie oświaty przewiduje bowiem, że nauczyciel może realizować program nauczania wykorzystując wybrane przez siebie materiały edukacyjne lub ćwiczeniowe. Materiałem takim może być też podręcznik do języka obcego. Należy przy tym zaznaczyć, że taki podręcznik skonstruowany jest w oparciu o inną podstawę programową i pod względem zawartości oraz metod nauczania może różnić się od podręczników przygotowanych do nauki języka mniejszości. Dlatego obowiązkiem nauczyciela jest zadbanie o to, aby w trakcie nauki uzupełniać  podręcznik do języka obcego o takie materiały i treści, które umożliwią zrealizowanie podstawy programowej języka mniejszości narodowej.

Podstawa programowa, program nauczania i podręcznik do historii i kultury

Przedmiot historia i kultura wchodzi do planu lekcji w momencie zawnioskowania przez rodzica, aby dziecko uczyło się języka mniejszości. Wychodząc z założenia, że każda mniejszość narodowa ma własną historię i kulturę i sama może decydować, co w ramach tego przedmiotu powinno być nauczane w szkole, ustawodawca nie określił podstawy programowej dla tego przedmiotu. Oznacza to, że cele i treści nauczania historii i kultury powinien określić nauczyciel przygotowujący program nauczania do tego przedmiotu, uwzględniając specyfikę lokalnej mniejszości. To od niego zależeć będzie, jakie elementy realioznawstwa pojawią się na lekcjach historii i kultury i w jaki sposób poprowadzone zostaną te zajęcia. Warto jednak realizować ten przedmiot  we współpracy z lokalną społecznością mniejszości niemieckiej, wykorzystując przy tym lokalne zasoby (muzea, biblioteki, miejsca pamięci, organizacje mniejszości, lokalnych rzemieślników, świadków czasu itp.).

Dla wychowawcy

Wpisy na świadectwie

Uczniowie realizujący zajęcia języka mniejszości oraz przedmiotu historia i kultura  otrzymują wpis z tych zajęć na swoim świadectwie szkolnym. Wpisu takiego dokonuje się zarówno na świadectwach promocyjnych jak i na świadectwach ukończenia szkoły.

Warunkiem dokonania wpisu jest oczywiście, aby dany uczeń zrealizował podstawę programową języka mniejszości dla danej klasy lub danego etapu edukacyjnego, a więc nie przerwał nauki tego języka np. z końcem drugiego roku swojego etapu edukacyjnego. Mogłoby tak się zdarzyć, gdyby rodzice ucznia wycofali swój wniosek o nauczanie języka mniejszości przed klasyfikacją roczną/końcową. W takim przypadku nie byłoby podstaw do wystawienia oceny rocznej/końcowej i wpisu na świadectwie. Więcej na ten temat w interpretacji MEN na stronie opolskiego Kuratorium Oświaty.

Jeśli natomiast uczeń został sklasyfikowany z języka mniejszości oraz historii i kultury, należy oceny z tych przedmiotów wpisać w arkuszu ocen ucznia i przenieść te wpisy odpowiednio na świadectwo szkolne. Obowiązek ten oraz formę wpisu reguluje szczegółowo rozporządzenie MEN w sprawie świadectw, dyplomów państwowych i innych druków szkolnych, a dokładniej jego nowelizacja z 1 czerwca 2016 r. (Dz. U. z 2016, poz. 787). O wpisach dotyczących języka mniejszości traktują przede wszystkim ustępy 8a i 8b załącznika do rozporządzenia (ustępy te zostały dodane w nowelizacji z 1 czerwca 2016). Zgodnie z zapisami tego rozporządzenia wpis dla języka mniejszości niemieckiej powinien na świadectwie wyglądać następująco:

"język mniejszości narodowej - niemiecki"

Wpis przedmiotu historia i kultura powinien mieć następujące brzmienie:

"historia i kultura mniejszości narodowej niemieckiej"

Jeśli w szkole prowadzone były zajęcia geografii kraju, z którym utożsamia się mniejszość niemiecka, to wpis powinien brzmieć:

"geografia Niemiec"

Język mniejszości wpisujemy na świadectwie w części przeznaczonej na przedmioty obowiązkowe. Przedmioty historia i kultura oraz geografia (jeśli była realizowana) wpisywane są w części przeznaczonej na przedmioty dodatkowe.

Zobacz też: Doskonalenie nauczycieli

Kalendarz wydarzeń

Brak wydarzeń

Organizacje

Ostatnio komentowane