Dlaczego potrzebujemy nauczania języka niemieckiego jako języka mniejszości – Apel do gmin

Dlaczego potrzebujemy nauczania języka niemieckiego jako języka mniejszości – Apel do gmin

Poszanowanie różnorodności językowej jest podstawową wartością UE“.

Wielojęzyczność – ważne hasło w polityce językowej Unii Europejskiej – ma wartość ideową. Ucząc się bowiem języka obcego, dążymy do zrozumienia innych, a tym samym budujemy mosty między sobą, co z kolei przyczynia się do pokojowego współistnienia państw w Europie. Wielojęzyczność przynosi jednak korzyści także i konkretnej osobie, której dotyczy: znajomość języków przyczynia się do jej rozwoju osobistego, poszerza jej horyzonty i jest dziś ważnym atutem w życiu zawodowym, a także w naszym globalnym świecie.

Dwujęzyczność i wielojęzyczność a rola mniejszości

Dzieci, które dorastają dwujęzycznie odbierają znajomość dwóch języków jako rzeczywistość jak najbardziej naturalną i łatwiej przychodzi im nauka kolejnych języków obcych. Dlatego też dwujęzyczność powinniśmy postrzegać zasadniczo jako dar mile widziany, który należy pielęgnować, niezależnie od tego, jakie języki chodzi.

Ze względu na historię i politykę językową w czasach PRL-u, mniejszości w Polsce stanowią dziś jedynie odsetek ludności Polski. Lecz niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z mniejszością ukraińską, litewską czy niemiecką, wszystkie są częścią polskiego społeczeństwa i lojalnymi obywatelami Polski. Jako uznane mniejszości narodowe mają prawo do tego, aby żyć w naszym kraju i kultywować swoją tożsamość i kulturę bez obaw o represje czy dyskryminację. Dotyczy to również ich języków, czyli uznanych języków mniejszościowych.

Mniejszości mogą służyć za wzór europejskiej wielojęzyczności i przenosić ją dalej do społeczeństwa większościowego – jako budowniczowie mostów między językami i kulturami w kraju i za granicą. Należy jedynie dostrzec oraz uznać ich potencjał, jak również wykorzystać ich dwujęzyczność i silniej promować ją w systemie edukacji. Chociaż edukacja w zakresie języków mniejszościowych została stworzona dla potrzeb mniejszości, nie jest ona wyłączna, tzn. także rodzice, którzy nie są członkami mniejszości, mogą umożliwić swoim dzieciom naukę tych języków z korzyścią dla ich rozwoju i przyszłości.

Nauczanie języka niemieckiego jako języka mniejszości – polityka i dyskryminacja

Jednakże w obecnej sytuacji politycznej nauczanie języka niemieckiego jako języka mniejszościowego jest instrumentalizowane przez polską politykę do wywierania nacisku na rząd niemiecki w celu przeforsowania własnego programu politycznego. Obniżenie budżetu na język niemiecki jako język mniejszości i zredukowanie nauki tego języka z trzech do jednej godziny tygodniowo jest wewnętrzną decyzją polityczną i edukacyjną w formie dyskryminacji opartą na celach polityki zagranicznej i podjętą kosztem własnego społeczeństwa, a dokładniej dzieci i ich edukacji.

Jak będzie wyglądała sytuacja w przyszłym roku szkolnym?

Wyrządzonych już szkód nie da się niestety cofnąć, ale oczywiście pozostaje nadzieja na jak najszybsze zniesienie dyskryminacyjnej ustawy. Jednakże deklaracje o rychłym przywróceniu trzech lekcji tygodniowo języka niemieckiego jako języka mniejszości przez Ministra Edukacji Przemysława Czarnka podczas spotkania w siedzibie Związku Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce (ZNSSK) w Opolu z przedstawicielami Mniejszości Niemieckiej pod koniec stycznia 2023 roku, tuż na początku roku wyborczego, pozostały pustymy słowami. Uzasadniona jest zatem obawa, iż również w przyszłym roku szkolnym edukacja języka mniejszości niemieckiej będzie w przeciwieństwie do wszystkich innych uznanych języków mniejszościowych nadal ograniczona przez państwo polskie do jednej godziny tygodniowo.

Potrzeby ludzi wyrażone w liczbach

Pomimo dyskryminacji aktualne dane wskazują na spore zainteresowanie nauczaniem języka niemieckiego jako języka mniejszości narodowej, a w porównaniu z rokiem poprzednim ogólna liczba uczniów wzrosła nawet o 13,49%:

Źródło: Dane Ministerstwa Edukacji i Nauki z bazy danych systemu informacji oświatowej SIO – stan na 24.03.2022 r. dla roku szkolnego 2021/2022 i 28.03.2023 r. dla roku szkolnego 2022/2023.

Cięcia godzin nie są więc adekwatne do woli i potrzeb mieszkańców, a wręcz przynoszą skutek odwrotny do zamierzonego przez państwo polskie.

Ponadto opublikowane niedawno dane ze Spisu Powszechnego z 2021 roku w porównaniu do Spisu Powszechnego z 2011 roku dotyczące używania języka niemieckiego w domu/rodzinie pokazują, iż wzrosło ono o całe 106,30% (Spis Powszechny z 2021 roku: 199 000 (192 400+6 600), Spis Powszechny z 2011 roku: 96 461 (86 723+9 738)):

Używanie kilku języków – w tym język niemiecki (dwujęzyczność lub wielojęzyczność):

Używanie jednego języka – tylko języka niemieckiego:

Źródło: Główny Urząd Statystyczny (GUS).

Co mogą zrobić gminy?

Niektóre gminy postanowiły zainwestować w edukację swoich młodych mieszkańców. Przyczyniło się do tego zarówno zaangażowanie organizacji Mniejszości Niemieckiej, jak np. Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców na Śląsku Opolskim (TSKN) w województwie opolskim, którego przedstawiciele spotkali się z kilkoma burmistrzami, jak również na zaangażowanie samych mieszkańców. Przykładowo mieszkańcy gminy Biała wystosowali petycję, w której domagali się finansowania dodatkowych lekcji języka niemieckiego.

Związek Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce (ZNSSK) pragnie serdecznie podziękować za to zaangażowanie przedstawicieli i członków mniejszości niemieckiej, rodziców, nauczycieli i wszystkich innych współobywateli, jak również za finansowe wsparcie poszczególnych gmin!

Sytuacja w województwie opolskim*

W województwie opolskim 37 z 54 gmin, w których nauczany jest język niemiecki jako język mniejszości, finansuje w roku szkolnym 2022/2023 dodatkowe lekcje języka niemieckiego jako języka mniejszości.

Wśród nich w następujących 19 gminach wsparcie finansowe umożliwia realizację pełnego zakresu zajęć, tj. trzech lekcji w tygodniu:

  • Chrząstowice
  • Leśnica
  • Krapkowice
  • Ujazd
  • Kolonowskie
  • Gogolin
  • Reńska Wieś
  • Wilków
  • Murów
  • Polska Cerekiew
  • Pokój
  • Popielów
  • Walce
  • Jemielnica
  • Dąbrowa
  • Ozimek
  • Prószków
  • Lasowice Wielkie
  • Strzeleczki (od drugiego semestru)

 

W tych 18 gminach finansowana jest dodatkowa godzina, czyli prowadzone są dwie lekcje języka mniejszości – języka niemieckiego tygodniowo:

  • Radłów
  • Izbicko
  • Dobrzeń Wielki
  • Zawadzkie
  • Zdzieszowice
  • Łambinowice
  • Cisek
  • Strzelce Opolskie
  • Łubniany
  • Dobrodzień
  • Zębowice
  • Turawa
  • Komprachcice
  • Głogówek
  • Tarnów Opolski
  • Gorzów Śląski
  • Bierawa
  • Biała (od drugiego semestru)

W kolejnych 16 gminach bez dodatkowego finansowania odbywa się tylko jedna godzina tygodniowo:

  • Olesno
  • Pawłowiczki
  • Świerczów
  • Domaszowice
  • Kluczbork
  • Grodków
  • Byczyna
  • Głuchołazy
  • Wołczyn
  • Lubrza
  • Praszka
  • Korfantów
  • Prudnik
  • Kietrz
  • Kędrzierzyn-Koźle
  • M. Opole

Gmina Nysa nie oferuje w ogóle nauczania języka niemieckiego jako języka mniejszości w szkołach publicznych prowadzonych przez gminę. Natomiast jest prowadzona w jednej szkole stowarzyszeniowej, ale nie ma informacji o liczbie godzin.

Sytuacja w województwie śląskim*

W województwie śląskim tylko 7 z 59 gmin finansuje dodatkowe lekcje języka niemieckiego jako mniejszościowego. A spośród nich tylko w gminie Toszek dzięki dofinansowaniu dwóch dodatkowych godzin realizowane są pełne trzy lekcje.

W kolejnych 6 gminach nauczanie w wymiarze dwóch godzin tygodniowo może odbywać się dzięki dofinansowaniu dodatkowej godziny w tygodniu:

  • M. Gliwice
  • Zabrze
  • Pietrowice Wielkie
  • Pilchowice
  • Lubliniec
  • Lyski

Te 51 gminy, czyli większość, nie wspierają dodatkowych lekcji języka niemieckiego jako mniejszościowego i odbywa się tylko jedna lekcja w tygodniu:

  • Rydułtowy
  • Gaszowice
  • Radlin
  • M. Racibórz
  • Jejkowice
  • Czeladź
  • m. Tychy
  • Rudnik
  • Wisła
  • Woźniki
  • Krzanowice
  • Boronów
  • Rybnik
  • Kuźnia Raciborska
  • Kochanowice
  • Mikołów
  • Rudziniec
  • Pszczyna
  • Krzyżanowice
  • Nędza
  • Piekary Śląskie
  • Wielowieś
  • Kornowac
  • Herby
  • Katowice
  • Bytom
  • Pszów
  • Kalety
  • Ruda Śląska
  • Lubomia
  • Skoczów
  • Sośnicowice
  • Tworóg
  • Ciasna
  • Miasteczko Śląskie
  • Pawonków
  • Czerwionka-Leszczyny
  • Zbrosławice
  • Wodzisław Śląski
  • Pyskowice
  • Gorzyce
  • Ornontowice
  • Gierałtowice
  • Siemianowice Śląskie
  • Ożarowice
  • Koszęcin
  • Żory
  • Orzesze
  • Tarnowskie Góry
  • Świerklany
  • Krupski Młyn

W gminie Świętochłowice w szkołach publicznych prowadzonych przez gminę nie prowadzi się nauczania języka niemieckiego jako języka mniejszości. Brak informacji sytuacji w gminie Świerklaniec.

Sytuacja w województwie warmińsko-mazurskim*

W województwie warmińsko-mazurskim nauczanie języka niemieckiego jako języka mniejszości oferowane jest w 17 gminach, z czego tylko miasto Mrągowo finansuje dwie dodatkowe godziny i tym samym osiąga liczbę trzech godzin.

W gminie Jeziorany odbywa się tylko jedna godzina języka mniejszości w tygodniu.

A w mieście Elbląg i w gminie Kolno w szkołach publicznych prowadzonych przez miasto i gminę nie prowadzi się w ogóle nauczania języka niemieckiego jako języka mniejszości.

Niestety brakuje dokładnych informacji z następujących 13 gmin:

  • Sępopol
  • Wilczęta
  • Mikołajki
  • Sorkwity
  • Janowo
  • Kozłowo
  • Nidzica
  • Barczewo
  • Biskupiec
  • Dobre Miasto
  • Purda
  • Świątki
  • M. Olsztyn

Sytuacja w pozostałych województwach*

W następujących województwach i gminach nauczanie języka niemieckiego jako języka mniejszości jest oferowane w bieżącym roku szkolnym 2022/2023, choć dokładna liczba godzin nie jest znana:

  • Województwo dolnośląskie (1): M. Wrocław.
  • Województwo kujawsko-pomorskie (1): Gruta.
  • Województwo lubuskie (7): Słubice, Lubniewice, Skąpe, Czerwieńsk, Sulechów, Łęknica, m. Zielona Góra.
  • Województwo łódzkie (1): Bełchatów.
  • Województwo mazowieckie (1): Ciechanów.
  • Województwo pomorskie (16): Bytów, Miastko, Trzebielino, Człuchów, m. Człuchów, Czarne, Przechlewo, Rzeczenica, Ustka, Dębnica Kaszubska, Kępice, Kobylnica, Słupsk, Smołdzino, m. Gdańsk, m. Słupsk.
  • Województwo świętokrzyskie (1): Dwikozy.
  • Województwo zachodniopomorskie (4): Bobolice, Polanów, Biały Bór, m. Szczecin.

Apel do gmin i obywateli!

W związku ze wspomnianą już sytuacją powrót do trzech godzin języka niemieckiego jako języka mniejszościowego tygodniowo w przyszłym roku szkolnym 2023/2024 wydaje się w tej chwili bardzo mało prawdopodobny. Pojawia się więc pytanie, czy gminy, który w tym roku finansowały dodatkowe lekcje, będą kontynuować to przedsięwzięcie i czy inne gminy do nich dołączą. Apelujemy zatem do gmin, aby zdecydowały się na dofinansowanie i zapewniły dzieciom naukę języka mniejszości w pełnym wymiarze godzin!

Jak pokazuje przykład gminy Biała, również i sami mieszkańcy mogą wiele osiągnąć poprzez swoje zaangażowanie oraz petycje do swoich gmin o inwestowanie w edukację dzieci. W tym celupragniemy zwrócić się przede wszystkim do rodziców, pracowników szkół i nauczycieli oraz członków mniejszości niemieckiej, jak również do wszystkich innych współobywateli!

 

*Źródło: Baza danych Systemu Informacji Oświatowej (SIO) (stan na 24.03.2022 r. dla roku szkolnego 2021/2022 i 28.03.2023 r. dla roku szkolnego 2022/2023) oraz ankieta dla gmin w województwie opolskim, śląskim, i warmińsko-mazurskim prowadzona przez ZNSSK (stan na 21 września 2022 r.).

 

Tekst: Beate Tur

Tłumaczenie: Anna Dzielawski

Skip to content